مسمط ، نوعی از قصیده
مسمط نوعی از قصیده است که از بخش های کوچک حاصل آمده و شاعر با دست بازی که در آوردن قافیه متفاوت دارد می تواند آزادانه به شیوه یی زیبا و متنوع به سرودن بپردازد .
معنای لغوی
کلمه ی مسمط از سمط به معنی رشته مروارید و رشته یی که مانند بند تسبیح در آن مهره ها کرده باشند و نیز به معنی زیور گردن بند و دوال و فتراک یعنی تسمه شکار بند آمده است .
اصطلاح مسمط
اصطلاح مسمط با همه معانی بالا متناسب است به این جهت که مصراع قافیه یا خصوص آن قافیه را به رشته ی جواهر و بند تسبیح و گردن بند و دوال فتراک تشبیه کرده باشند که بدان وسیله بخش ها و لخت های مختلف هم چون مهره ها و دانه های جواهر به یک رشته کشیده شده است . رشته مسمط در واقع مصراع آخر هر لختی است که آن را بند مسمط گویند .
مسمط نوعی از قصیده یا اشعاری هم وزن ، مرکب از بخش های کوچک که همه در وزن و عدد یکی و در قافیه متفاوت باشند .
انواع مسمط
مسمط گاه از شش مصراع تشکیل می شود که یک بخش را شامل می شود و به اصطلاح شعرا آن را یک لخت یا یک رشته از مسمط گویند .
در رشته دوم که آن نیز شامل شش مصراع است و پنج مصراع با یک وزن و قافیه دیگر باشد و مصراع ششم بر وزن و قافیه رشته ی اول می آید .این شش مصراع لخت یا رشته ی دوم مسمط را تشکیل می دهد:
آمدبانگ خروس ، موذن می خوارگان
صبح نخستین نمود روی به نظارگان
که به کتف برگرفت جامه ی بازارگان
روی به مشرق نهاد ، خسرو سیارگان
باده فراز آورید چاره ی بیچارگان
قوموا شرب الصبوح یا ایها النائمین
می زدگانیم ما دردل ما غم بود
چاره ی ما بامداد ، رطل دمادم بود
راحت کژدم زده ، کشته ی کژدم بود
می زده را هم به می مرهم و دارو بود
هر که صبوحی زند با دل خرم بود
با دو لب مشکبوی با دو رخ حور عین
( منوچهری )
معنای مصراع عربی : ای خفتگان برای نوشیدن جام صبوحی برخیزید
رطل: پیمانه ، این جا پیمانه شراب
صبوحی : شراب نوشیدن در اول صبح
حور : زیبا روی سیه چشم
در این نوع شعر به خاطر این که شاعر در آوردن قافیه در هر رشته آزاد است گاه سی تا چهل بخش را می آورد.اما وزن همه یکی است .
در مسمط به جز پاره های شش مصراعی ، شاعر می تواند از پاره های پنج مصراعی نیز استفاده کند بدین صورت که مصراع آخر هرپاره در وزن و قافیه مثل هم باشند :
باز بر آمد به کوه ، رایت ابر بهار
سیل فرو ریخت سنگ ، لز زبر کوهسار
باز به جوش آمدند ، مرغان از هر کنار
فاخته و بوالملیح ، صلصل و کبک و هزار
طوطی و طاووس و بط، سیره ، سرخاب و سار
هست بنفشه مگر ، قاصد اردیبهشت
کز همه گل ها دمد ، پیش تر از طرف کشت
وز نفسش جویبار ، گشته چو باغ بهشت
گویی با غالیه ، بررخش ایزد نوشت
کای گل مشکین نفس ، مژده بر از نوبهار
در مجموع مسمط به چند صورت – مسمط مثلث ، مسمط مربع و مسمط مخمس – می باشد . اما بیشتر از هفت مصراع و کمتر از سه مصراع مسمط نیست .
خلاصه :
می توان گفت مسمط خود نوعی از قصیده است که شاعر می تواند با استفاده از این نوع شعر، اشعاری در قافیه متفاوت آورد . این امر باعث گردیده که وی بتواند در این نوع شعر ابیات طولانی گاه در حد صد و پنجاه یا بیشتر آورد.
منبع :سایت تبیان
گاهی گمــان نمـی کنـی و مـی شـود